Maslahata Uygunluk Ne Demek? Bir Kayseri Sokak Hikayesi
Hayatım boyunca Kayseri’de büyüdüm. Bu şehrin toprakları, her köşe başı, her sokak, her taş bana çok şey öğretti. Ama belki de en çok, hayatın küçük hesaplar, kurallar, adalet ve doğru ile yanlışı anlamakla şekillendiği o ince çizgide maslahata uygunlukla ilgili şeyler öğrendim.
Bunu anlatmak için bir olay var aklımda. Birkaç yıl önce, Ramazan’dı. Kayseri’nin sıcakları hala bastırmamıştı, günlerin uzunluğu her anı ağırlaştırıyordu. Bir cuma namazı sonrasında, dedemin yanına gittim. O zamanlar dedemi sık sık ziyaret ederdim, kaybolan zamanları bir şekilde ona geri vermek istiyordum.
“Maslahata Uygun Olmak”: Ne Demekti?
Bir akşamüstü, dedemle çimenlerin üzerine oturmuş sohbet ediyorduk. O, her zamanki gibi derin bir bakışla gökyüzüne bakarken ben de ona anlamlı bir şeyler sormak istiyordum. Bir türlü içimdeki soruyu bulamıyordum. Bu soruyu sormak için yıllardır bekliyordum. Kayseri’de yaşadığım, gördüğüm her şeyde, duymadığım, çok az kişiyle konuştuğum bir konu vardı: Maslahata uygunluk.
O gün, birden dedeme dönüp sordum: “Dedem, maslahata uygunluk ne demek? Yani biz ne zaman ‘maslahata uygun’ bir şey yaptığımızı nasıl bileceğiz?” Soru belki biraz garipti, ama hayatımda bir şeyleri daha doğru anlamak için içimde biriken soruları sorma vakti gelmişti.
Dedem, yavaşça başını sallayarak derin bir nefes aldı ve gözleriyle önümdeki çiçekleri izledi. Beni cevapsız bırakmazdı, biliyordum.
Maslahata Uygunluk: Dedemin Anlatımı
“Maslahata uygun olmak, evlat,” dedi, “hayatın akışını doğru bir şekilde anlamak ve ona göre adım atmaktır. Kimi zaman ‘doğru’ diye düşündüğün şeyler, belki de maslahata uygun değildir. Ya da bazen bir şeyin doğruluğu, o anki zamanın şartlarına, karşındaki insanın ihtiyaçlarına göre değişir. Bir işin hayırlı olup olmadığını anlamak, işte bu anlamda maslahata uygunlukla ilgilidir. Bir hareketin, hem seni hem de çevrendekileri nasıl etkileyebileceğini öngörebilmek önemlidir. Biz bazen, en iyi niyetle bile yanlış yola saparız, ama maslahata uygunluk, o yolda ilerlerken insanların hayatına dokunan, onları hayra sevk eden doğru yolu bulmak demektir.”
Dedemin söyledikleri, her zaman olduğu gibi, hem karmaşık hem de bir o kadar basitti. Ama o gün, dedemle birlikte Kayseri’nin sabah serinliğinde yürürken, söylediklerinin ne kadar derin olduğunu anlamaya başladım. Maslahata uygunluk, sadece bir kural değildi; o bir hayatın, bir ilişkilerin dengede kalabilmesi için bir rehberdi.
Bir Karar ve Hayal Kırıklığı
Bir hafta sonra, bu meseleyi hayatımda bir test etmek istedim. Genç bir arkadaşımla bir konuda anlaşmazlık yaşamıştık. O, bana yanlış bir şeyler yapmıştı ama ben de ona tepki vermek üzereydim. Aniden bir karar aldım: “Maslahata uygun bir şekilde davranmalıyım.” O an, duygularım beni adeta hırsla kuşatırken, mantığım bu duygulara karşı çıktı. Benim için doğru olan, o an ona tepki vermekti ama dedemin söylediklerini hatırladım ve bir an durakladım.
Hızla ona yazdım: “Gel, buluşalım, konuşalım.” O yazdığım cümlede, maslahata uygun bir dil arıyordum. Belki de o an, tepkimi kontrol etmenin, doğru bir adım atmanın zamanıydı.
Buluştuğumuzda, sakin bir şekilde ona hislerimi anlattım. Ama içimdeki öfke, dürtülerim hala boğazımda düğümlenmişti. O an, her şey sanki donmuştu. Oysa, bana maslahata uygun davranmak ne kadar doğru gelse de, içimdeki hayal kırıklığı ve öfke, bana tüm bu söylediklerimi inandırmakta güçlük çıkartıyordu. İşte maslahata uygunluk, bazen kendi içindeki duygularla çatışmaya girmeyi de gerektiriyordu.
Konuşmamız uzun sürdü ve sonunda arkadaşım, bir yanlış anlaşılma yüzünden üzüldüğünü söyledi. O zaman, yaptığım doğruyu fark ettim: Kendimi kontrol etmek ve ona olgun bir şekilde yaklaşmak, maslahata uygun bir davranıştı. Ama içimdeki hayal kırıklığı da bir şekilde geçmemişti.
Maslahata Uygunluk: Bir Sonraki Adım
O günden sonra, içimdeki bu ikilemle birlikte yaşamaya başladım: “Maslahata uygun olmalı mıyım?” diye kendime soruyordum. Kayseri’de her sabah, her akşam, insanların hayatlarına dokunan bir şeyler yapmaya çalışıyordum. Ama aynı zamanda da maslahata uygun olmanın, her zaman bana daha fazla huzur getirmediğini fark ettim. Bazen, insanların duygularını göz ardı etmeden, kendimizi de korumalıydık. İşte maslahata uygunluk, bu ince çizgide durmaktı.
Şimdi, dedemi hatırladıkça, onun söylediği her kelime daha da derinleşiyor. Maslahata uygunluk sadece bir davranış biçimi değil, aynı zamanda doğruyu bulmak için içsel bir yolculuktu. Bu yolculuk, her zaman kolay olmayacak ve her adımda bir hayal kırıklığı da olacaktı. Ama sonunda, hem başkalarının hem de kendi içindeki dengeyi bulabileceğimi umuyordum.
Dedemle o gün yaptığımız o sohbetin, yıllar sonra hala içimde yankılandığını fark ediyorum. Bazen hayat, maslahata uygunluk gibi basit ama derin bir kavramla şekillenir. O günden sonra, her adımda maslahata uygun olmayı öğrendim, çünkü bu sadece başkalarını değil, kendi içimdeki huzuru da bulmamı sağlıyordu.
Kayseri’nin sokaklarında yürürken, insanları izlerken ve onlara yardımcı olmaya çalışırken, bu maslahata uygunluk anlayışının bana her geçen gün ne kadar değerli olduğunu anlıyorum. Bu, basit bir kural ya da kısıtlama değil, hayatın her yönünde doğruyu bulmaya çalışmanın adıydı.