RTÜK Neden Ceza Verdi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul’da yaşıyorum ve her gün toplu taşımada, sokakta, ofiste gözlemler yaparak, toplumsal dinamiklere daha yakından tanık oluyorum. Bu gözlemlerim, zaman zaman benim için birçok soruyu gündeme getiriyor. Mesela son zamanlarda RTÜK’ün televizyon ve dijital platformlara verdiği cezalar, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından düşündürmeye başladı. RTÜK neden ceza verdi? Bu soruyu sadece bir basın cezası olarak değil, toplumun çeşitli kesimlerini nasıl etkileyen bir olgu olarak ele almak gerekiyor. Gelin, bu durumu birlikte daha geniş bir çerçeveden inceleyelim.
RTÜK ve Toplumsal Normlar
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), yayınlanan içeriklerin toplumsal normlara, ahlaka ve yasallığa uygun olup olmadığını denetleyen bir kurum. Ancak RTÜK’ün verdiği cezaların çoğu, zaman zaman toplumsal cinsiyet normlarını ve sosyal adaletin daha geniş boyutlarını etkileyen unsurlar taşıyor. Bir televizyon programı, bir dizinin içeriği, ya da bir reklamdaki dil, toplumun ne kadar ‘doğru’ olduğunu düşündüğü bir sınırda hareket ediyor. Ancak, RTÜK’ün verdiği cezalar, bu sınırları ne kadar adil bir şekilde belirliyor? Çünkü toplumsal normlar, çoğu zaman azınlıkların, kadınların veya marjinal grupların lehine olmayabiliyor.
Toplumsal Cinsiyet ve RTÜK Cezaları
Özellikle son yıllarda, RTÜK’ün kadınların temsili, eşitlik ve cinsiyetçi dil kullanımı gibi konularda verdiği cezalar, toplumsal cinsiyet açısından önemli tartışmalara yol açtı. Kadın ve erkek rollerinin ne şekilde temsil edildiği, televizyon programlarında nasıl yer bulduğuna dair çokça eleştiri var. Bir örnek vermek gerekirse, bir dizide kadının şiddetle ilişkilendirilmesi ya da kadınların sürekli bir kurban figürü olarak sunulması, zaman zaman RTÜK’ün denetimine takılabiliyor. Ancak, bu tür cezaların ardında yatan mantık, toplumsal normları güçlendirmek mi yoksa onları değiştirmeye mi çalışıyor? Televizyonun, gerçek hayattan kesitler sunduğunu düşündüğümüzde, kadınların zayıf, savunmasız ya da sadece “aşk” uğruna varlık bulan varlıklar olarak gösterilmesi, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini pekiştirmiyor mu?
Bir gün, toplu taşımada karşılaştığım bir kadın yolcu, “Her dizide kadın hep bir erkeğin arkasından koşan, bazen şiddet gören ve susturulmuş bir karakter. Bu, her şeyin hep kadınlara yüklenmesi değil mi?” demişti. O an, kadınların medya aracılığıyla sürekli bir kurbanlaştırılma durumuyla nasıl şekillendirildiğini daha iyi anlamıştım. RTÜK bu tür içeriklere müdahale etmeye çalışsa da, cezaların sadece erkek egemen bakış açılarını destekleyen içeriklerden çok, toplumsal değişim yönünde bir etkisi olup olmadığı sorgulanmalı.
Çeşitlilik ve RTÜK Cezaları: Marjinallere Uygulanan Sansür
RTÜK’ün verdiği cezalar, bazen sadece cinsiyetle sınırlı kalmaz, aynı zamanda etnik ve kültürel çeşitliliğe de etkiler. Farklı kültürlerden gelen bireylerin televizyon medyasındaki temsili, toplumun geniş bir kesimi tarafından çok sıkı bir biçimde izleniyor. Örneğin, bir dizide etnik kimliklerin nasıl yansıtıldığını sorgulayan izleyiciler, bazen çok sert eleştirilerde bulunuyorlar. Ancak, bu tür eleştirilerin sonuçları, çoğu zaman toplumsal çeşitliliği görmezden gelen ve marjinalize edilen grupların daha fazla dışlanmasına yol açabiliyor. RTÜK’ün bu tür içeriklere verdiği cezalar, çeşitliliği ne kadar kucaklıyor? Yoksa sadece toplumsal çoğunluğun değerlerini mi koruyor?
Bir arkadaşım, “Bir dizide, azınlık bir karakterin ne kadar fazla dramatize edildiğini ya da dışlandığını görmek, bazen beni üzebiliyor. Ama aynı zamanda, RTÜK’ün de buna müdahale etmeye çalıştığını biliyorum. Ama sorun, bazen bu müdahalelerin, kültürel çeşitliliği yansıtan içeriklerin eksikliğiyle sonuçlanması” demişti. Yani, RTÜK’ün amacı bazen yanlış anlaşılabiliyor. Onlar, ‘toplumu korumak’ adına, bazen çok ihtiyacımız olan sesleri susturabiliyorlar.
Sosyal Adalet ve RTÜK Cezaları: Yansımalar
Sosyal adalet söz konusu olduğunda, RTÜK’ün cezalarının toplumsal adaletsizliği ne kadar beslediğini sorgulamak da önemli bir konu. Birçok programda, çocuklar ya da kadınlar, toplumsal olarak marjinalleşmiş grupların temsil edilmesi gerektiği şekilde değil, toplumun çoğunluğunun kabul ettiği normlara uygun şekilde yansıtılıyor. Bu da, sosyal adaletin temellerine zarar veriyor. Özellikle toplumsal cinsiyet rollerinin keskin bir biçimde belirlenmesi, toplumsal eşitsizliklerin kalıcı hale gelmesine yol açabiliyor. RTÜK’ün cinsiyetçilik, ırkçılık ve toplumsal eşitsizlikle ilgili cezaları, aslında bu sorunları çözmektense, sadece üzerine örtü çekmiş oluyor.
Bir gün iş yerinde kadınların daha az söz hakkına sahip olduğu bir toplantıda, bir arkadaşım “Burada bile RTÜK’ün kararları gibi, kadınlar ve erkekler arasında bir denetim var. Kimse kadının fikrini önemsemiyor. Belki de medyadaki bu temsil, biraz da iş yerlerimize yansıyor” demişti. Bu gözlemin de farkına varmak, RTÜK’ün kararlarının yalnızca medya alanında değil, günlük yaşantımızda da nasıl etkiler yarattığını gösteriyor.
Sonuç Olarak: RTÜK Cezaları Ne Kadar Etkili?
RTÜK’ün verdiği cezalar, toplumun etik ve moral değerlerine göre şekilleniyor, ancak bu değerler zaman zaman toplumsal adaletin ve eşitliğin önünde bir engel olabiliyor. Özellikle toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik gibi konularda, RTÜK’ün müdahalelerinin ne kadar adil ve eşitlikçi olduğu, büyük bir soru işareti oluşturuyor. Cezalar, çoğu zaman toplumsal normları güçlendirmek amacıyla verilse de, aslında bu normların yeniden düşünülmesi gerektiğini gösteriyor. Her halükarda, RTÜK’ün kararlarının toplumu ne kadar doğru yansıttığını ve hangi kesimlerin daha fazla etkilenip etkilenmediğini sürekli olarak sorgulamak, çok önemli bir adım olacaktır.